محمد رضا واليزاده معجزى
567
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
پيشكارى كه در مجارى امور و به ويژه وصول ماليات « 1 » ممّد و دستيار او بوده باشد ، انتخاب نمايد . البته در لرستان عدهاى از رجال و رؤساى ايلات و طوايف انتظار اين سمت را داشتند ولى فاضل خان سگوند رئيس تيره سگوند رحيمخانى از ديگران سابقهاش در امر پيشكارى بيشتر بود و هرچند سواد و معلوماتى نداشت ولى در امور عشايرى و طايفهاى داراى تجربه كافى بود و مىتوانست كارها را در مجراى عادى خود سير دهد و از خبط و خطا مصون باشد . خلاصه اينكه ذاتا مردى بود زيرك و هشيار و بابصيرت و در زمان او كسى را در كاردانى بر وى سبقت نبود . فاضل خان - معروف به ايلخانى - در زمان حكام سلف غالبا خود و عموزادهاش حسن خان ايل بيگى مشهور به " حسن گدا " كه سخىترين خوانين لرستان بوده ، متفقا مسئول امور پيشكارى لرستان مىشدند و حالا هم هردو نفرشان به خرمآباد آمده و به انتظار صدور حكم بودند . ليكن چون شاهزاده سالار الدوله سلف نظام السلطنه نهايت محبت و علاقه را نسبت به فاضل خان و حسن خان داشت ، لذا نظام السلطنه كه بهجاى سالار الدوله بود ، باطنا و قلبا از آنها مطمئن نبود و نمىخواست آنها را با اين سمت به اهل لرستان معرفى كند ولى از جانبى هم نمىخواست آنها را بالمره از خود مأيوس و به تحريكاتى وادار سازد . اين بود كه همهاش را به وعده امروز و فردا مىگذرانيد و با اينكه عملا از افكار و نقشههاى فاضل استفاده و بعضى از كارها را هم به او مرجوع مىداشت ، معهذا بهطور رسمى سمت پيشكارى لرستان را به او واگذار نمىكرد . البته در اين مورد اشخاصى هم كه در صف دشمنان فاضل خان قرار داشتند ، نظام السلطنه را از اين كار برحذر و او را از فاضل خان مىترسانيدند و در نتيجه نظام السلطنه هم « استخوان لاى زخم » فاضل خان را بلاتكليف گذاشته بود : نه وى را رخصت برگشتن به خانه و رجوع به كارهاى شخصى و طايفگى مىدادند و نه حكم پيشكاريش را صادر مىكرد . برنامه كار حكام در عصر قاجاريان برنامه كار حكام و ولات در عصر سلاطين قاجاريه ، به ويژه از اواخر سلطنت ناصر الدين شاه به بعد ، خيلى مختصر و مشتمل بر دو ماده بيشتر نبود : 1 . امنيت 2 . وصول ماليات
--> ( 1 ) . چون اهم مشاغل پيشكاران حكومت برقرارى نظم دقيق كامل باتوجه و دقت در دفاتر بنيچه مالياتى هر محل بود ، على هذا هنوز هم رؤساى ماليّه ( دارايى ) استانها را پيشكار دارايى مىگويند .